FairSplit: Decomposing the Embedding Space for Fair Classification
Organizations: Faculty of Computer Science, University of Vienna, Vienna, Austria · Doctoral School Computer Science, University of Vienna, Vienna, Austria · Webster Vienna Private University, Vienna, Austria · Research Network Data Science, University of Vienna, Vienna, Austria
Abstract
Fair classification faces a twofold challenge: maintaining high classification accuracy while limiting reliance on sensitive information. Our method FairSplit achieves this by learning a decomposition of the embedding space into a Fair Space used for prediction and a Sensitive Space that isolates sensitive information. During training, the model must simultaneously learn the classification task and separate fair from sensitive information. The Sensitive Space gives sensitive attributes a destination, so the Fair Space can be used for prediction without relying on them. This decomposition is guided via a learnable mask and the Hilbert-Schmidt Independence Criterion (HSIC) as a measure of statistical dependence. We provide theoretical guarantees showing that the demographic parity gap is upper-bounded by both (i) the learned dimensionality of the Fair Space and (ii) the HSIC between the Fair Space and sensitive attributes. FairSplit effectively handles multiclass tasks and non-binary sensitive attributes, overcoming key limitations of existing fair classification methods. Experiments on established fairness benchmarks show that FairSplit achieves competitive accuracy-fairness trade-offs. Code is available at https://github.com/shkabrii/fairsplit.
Figures & tables
| Method | Multiclass | |
|---|---|---|
| DRAlign [ 37 ] | ✗ | ✗ |
| DiffMCDP [ 28 ] | ✗ | ✗ |
| PRemover [ 31 ] | ✗ | ✗ |
| MMD-B-Fair [ 11 ] | ✗ | ✗ |
| FairMixup [ 8 ] | ♠ | ✗ |
| AdvDebias [ 55 ] | ♠ | ♠ |
| CelebA-A ( ) | Adult ( ) | |||||||||||
| DP | ABCC | MCDP | EOpp | EOdd | AP | DP | ABCC | MCDP | EOpp | EOdd | AP | |
| ERM | 52.8 0.8 | 35.9 0.8 | 53.4 0.8 | 36.8 1.5 | 75.0 2.1 | 84.5 0.4 | 19.4 0.6 | 18.7 0.2 | 36.6 0.6 | 9.3 2.0 | 18.2 2.3 | 76.7 0.5 |
| AdvDebias | 45.9 3.4 | 31.2 1.6 | 46.8 3.8 | 26.0 4.4 | 57.1 7.6 | 84.9 0.7 | 6.1 5.7 | 7.7 5.0 | 16.7 11.1 | 21.8 9.5 | 25.3 8.9 | 72.8 2.6 |
| FairMixup | 37.2 1.1 | 19.5 0.9 | 39.5 1.2 | 19.5 2.4 | 39.8 2.5 | 83.1 0.1 | 1.1 0.6 | 4.6 0.5 | 17.2 2.4 | 32.6 2.8 | 36.0 3.3 | 72.9 0.4 |
| DRAlign | 31.7 4.9 | 15.4 2.9 | 33.6 4.3 | 12.4 4.8 | 29.9 9.1 | 80.3 1.2 | 0.7 0.5 | 6.1 0.3 | 19.8 0.9 | 34.2 1.0 | 37.8 1.0 | 73.6 0.4 |
| HSIC | 23.9 1.4 | 13.6 0.5 | 27.0 1.7 | 3.3 1.5 | 11.6 3.0 | 81.3 0.5 | 1.9 0.5 | 4.1 0.3 | 11.2 1.1 | 27.8 1.7 | 31.1 2.0 | 73.0 0.4 |
| UTKFace-AR ( ) | COMPAS ( ) | |||||||||||
| DP | ABCC | MCDP | EOpp | EOdd | F1 | DP | ABCC | MCDP | EOpp | EOdd | AP | |
| ERM | 27.9 1.4 | 27.1 2.6 | 36.2 2.4 | 29.1 5.2 | 35.9 3.0 | 73.8 0.7 | 35.2 3.3 | 17.9 1.8 | 58.8 4.5 | 24.9 4.7 | 55.4 8.7 | 69.1 2.4 |
| AdvDebias | 28.7 3.0 | 21.1 1.9 | 32.9 2.5 | 32.7 7.8 | 38.5 7.9 | 74.7 0.8 | 26.4 7.7 | 13.9 3.1 | 47.8 10.9 | 29.5 5.7 | 44.7 12.4 | 68.4 2.1 |
| HSIC | 11.9 1.3 | 12.0 0.8 | 20.4 2.4 | 18.1 2.7 | 24.1 3.5 | 70.3 1.1 | 20.5 3.1 | 6.7 0.7 | 35.8 4.6 | 28.3 9.2 | 36.1 9.8 | 67.9 2.3 |
| FairSplit | 12.6 1.1 | 9.1 1.0 | 18.7 1.2 | 14.9 4.6 | 22.1 4.9 | 70.4 1.5 | 16.8 3.6 | 1.2 0.4 | 32.9 6.2 | 23.8 6.7 | 31.5 7.6 | 66.8 2.4 |
| Backbone | Method | AP | DP | ABCC | EOpp | EOdd | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ViT-B/16 | ERM | 88.9 0.2 | 23.0 0.5 | 17.2 0.1 | 22.3 1.1 | 33.5 1.1 | 768 / 768 |
| (fine-tuned) | FairSplit | 86.4 0.3 | 9.5 1.6 | 5.8 1.4 | 8.1 2.6 | 9.5 1.9 | 552 / 768 |
| CLIP ViT-L/14 | ERM | 96.5 0.1 | 21.4 0.9 | 20.0 0.6 | 4.9 0.5 | 23.6 2.4 | 256 / 256 |
| (frozen) | FairSplit | 93.1 0.4 | 9.1 1.3 | 6.4 0.7 | 0.8 0.3 | 4.8 1.6 | 174 / 256 |
| CLIP ResNet-50 | ERM | 96.6 0.1 | 23.4 0.4 | 21.0 0.3 | 6.1 0.5 | 29.4 1.5 | 256 / 256 |
| (frozen) | FairSplit | 93.6 0.4 | 12.2 2.4 | 7.9 1.5 | 0.9 0.5 | 8.5 5.0 | 168 / 256 |
Appendix figures & tables20 assets
Supplementary material from the paper’s appendix.
Appendix
| Symbol | Description |
|---|---|
| Data and Labels | |
| Input features | |
| Class label | |
| One-hot encoding of class label | |
| Sensitive attribute | |
| One-hot encoding of sensitive attribute | |
| Name | Modality | Target | Samples | Target Dist. (%) | Sens. Dist. (%) | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Adult | Tabular | Income | 45,222 | 2 | 2 | 75.2 / 24.8 | 32.5 / 67.5 |
| COMPAS | Tabular | 2-year recidivism | 5,278 | 2 | 4 | 53.0 / 47.0 | 58.8 / 21.7 / 14.6 / 5.0 |
| CelebA-A | Image | Attractive | 202,599 | 2 | 2 | 48.7 / 51.3 | 58.3 / 41.7 |
| UTKFace-AR | Image | Age (3-class) | 23,705 | 3 | 3 | 32.2 / 44.1 / 23.7 | 42.5 / 19.1 / 38.4 |
| FairFace | Image | Age | 97,698 | 2 | 2 | 54.2 / 45.8 | 53.0 / 47.0 |
| Metric | Name | Binary | Multiclass / Multi-group |
|---|---|---|---|
| AP | Average Precision | – | |
| F1 | F1 Score | ||
| DP | Demographic Parity | ||
| EOpp | Equal Opportunity | ||
| EOdd | Equalized Odds | ||
| ABCC | Area Between CDF Curves |
| Hyperparameter | Benchmarks | ViT-B/16 | Frozen backbones |
|---|---|---|---|
| Optimizer | Adam | Adam | Adam |
| Learning rate | |||
| StepLR step size ( ) | 50 | 100 | 200 |
| Training steps | 150 | 300 | 600 |
| Warm-up steps (fairness methods) | 50 | 50 | 50 |
| Batch size | 1024 (tabular), 128 (image) | 128 | 1024 |
| Method | Parameter | Adult | CelebA-A | UTKFace-AR | COMPAS |
| AdvDebias | |||||
| FairMixup | — | — | |||
| DRAlign | — | — | |||
| — | — | ||||
| HSIC | |||||
| Parameter | Adult | CelebA-A | UTKFace-AR | COMPAS | ViT-B/16 | Frozen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| UTKFace-AR | CelebA-A | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Encoder | F1 | DP | Red. | AP | DP | Red. | |||
| ResNet-18 | 512 | 73.8 70.4 | 27.9 12.6 | 55% | 233 | 84.5 80.4 | 52.8 18.3 | 65% | 334 |
| ResNet-34 | 512 | 73.8 69.1 | 28.9 12.8 | 56% | 243 | 84.5 78.1 | 53.2 18.4 | 65% | 297 |
| ResNet-50 | 2048 | 74.8 72.2 | 27.9 14.9 | 47% | 1003 | 85.9 80.6 | 52.4 25.5 | 51% | 1230 |
| EfficientNetV2-S | 1280 | 73.2 73.8 | 29.1 15.9 | 45% | 1161 | 84.9 82.6 | 50.6 31.2 | 38% | 777 |
| MobileNetV4-S | 960 | 70.4 67.5 | 28.5 13.9 | 51% | 584 | 84.0 74.7 | 51.6 19.3 | 63% | 419 |
| DP | ERM | 19.8 0.8 | 19.4 0.6 | 18.5 0.5 | 18.2 0.3 | 17.5 0.2 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| FairSplit | 3.3 1.2 | 1.0 0.9 | 3.2 2.6 | 1.3 0.5 | 2.5 2.4 | |
| AP | ERM | 76.8 0.5 | 76.7 0.5 | 77.0 0.5 | 77.3 0.4 | 77.5 0.4 |
| FairSplit | 71.5 0.8 | 72.9 0.9 | 71.6 1.2 | 70.8 1.2 | 74.3 1.0 | |
| ABCC | ERM | 18.8 0.3 | 18.7 0.2 | 18.5 0.2 | 18.6 0.2 | 18.5 0.1 |
| FairSplit | 0.9 0.2 | 2.4 0.7 | 1.5 0.3 | 0.8 0.2 | 4.3 0.5 |
| Backbone | Task | Method | AP | DP | ABCC | EOpp | EOdd | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| CLIP ViT-L/14 | A | ERM | 93.7 0.0 | 27.8 0.4 | 26.0 0.2 | 15.8 0.4 | 18.3 1.0 | 256 / 256 |
| FairSplit | 89.3 0.4 | 13.1 1.2 | 9.0 0.6 | 1.2 0.7 | 12.1 1.0 | 174 / 256 | ||
| B | ERM | 96.5 0.1 | 21.4 0.9 | 20.0 0.6 | 4.9 0.5 | 23.6 2.4 | 256 / 256 | |
| FairSplit | 93.1 0.4 | 9.1 1.3 | 6.4 0.7 | 0.8 0.3 | 4.8 1.6 | 174 / 256 | ||
| CLIP ResNet-50 | A | ERM | 94.5 0.0 | 27.1 0.2 | 26.3 0.1 | 14.0 0.5 | 15.7 0.5 | 256 / 256 |
| FairSplit | 90.8 0.7 | 15.4 1.3 | 10.5 0.9 | 1.5 1.2 | 10.9 0.6 | 168 / 256 |
| Linear probe | MLP probe | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Backbone | Task | AP | DP | ||||||
| CLIP ViT-L/14 | Smiling | 14 | 98.1 99.0 | 50.4 0.3 | 99.0 0.0 | 95.9 1.1 | 167 / 256 | 97.9 97.0 | 15.2 8.5 |
| Young | 24 | 98.5 99.0 | 61.0 6.9 | 99.0 0.0 | 89.0 1.9 | 91 / 256 | 97.6 95.5 | 23.2 4.9 | |
| High_Cheekbones | 25 | 98.4 99.0 | 54.7 2.1 | 99.0 0.0 | 97.2 0.9 | 174 / 256 | 93.7 89.3 | 27.8 13.1 | |
| Wavy_Hair | 31 | 98.8 99.0 | 64.4 4.5 | 99.0 0.0 | 94.8 1.1 | 115 / 256 | 85.6 83.3 | 35.4 26.6 | |
| ResNet-18 | Attractive | 40 | 85.7 94.8 | 88.2 2.4 | 94.8 0.2 | 94.5 0.3 | 334 / 512 | 84.5 80.4 | 52.8 18.3 |
| Adult | UTKFace-AR | COMPAS | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Method | Linear | MLP | Linear | MLP | Linear | MLP |
| ERM | 71.7 0.8 | 79.1 0.9 | 69.4 0.8 | 68.2 0.9 | 45.1 0.9 | 48.5 0.6 |
| AdvDebias | 80.0 2.5 | 80.1 1.9 | 70.0 1.2 | 66.4 1.8 | 48.7 0.5 | 47.8 0.7 |
| FairMixup | 75.9 0.6 | 80.6 0.7 | — | — | — | — |
| DRAlign | 72.1 2.4 | 79.7 0.9 | — | — | — | — |
| HSIC | 72.0 1.6 | 78.6 2.5 | 64.8 1.8 | 62.2 1.8 | 44.1 0.7 | 47.5 0.6 |
| Method | Head | AP/F1 | DP | ABCC | MCDP | EOpp | EOdd | |
| CelebA-A | ||||||||
| ERM | Linear | 84.5 0.4 | 52.8 0.8 | 35.9 0.8 | 53.4 0.8 | 36.8 1.5 | 75.0 2.1 | 512 |
| FairSplit | Linear | 80.4 1.1 | 18.3 1.1 | 9.4 1.3 | 19.6 1.8 | 2.6 0.3 | 5.2 1.7 | 334 |
| ERM | Non-linear | 85.3 0.4 | 53.7 1.9 | 37.5 1.2 | 54.0 2.0 | 37.3 3.0 | 75.6 4.9 | 512 |
| FairSplit | Non-linear | 81.7 0.5 | 23.1 3.6 | 13.5 1.5 | 24.3 3.3 | 4.4 2.2 | 11.0 5.0 | 369 |
| UTKFace-AR | ||||||||
| DP | ABCC | MCDP | EOpp | EOdd | AP | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ERM | 54.0 0.4 | 34.2 0.8 | 54.4 0.5 | 42.4 1.8 | 79.3 1.6 | 84.1 0.3 |
| AdvDebias | 52.3 2.7 | 35.1 1.1 | 53.6 1.9 | 35.4 8.8 | 73.3 7.0 | 85.4 0.3 |
| HSIC | 19.4 1.9 | 10.2 1.1 | 23.1 2.8 | 2.3 1.2 | 7.2 4.0 | 80.7 0.8 |
| FairSplit | 18.2 1.6 | 9.7 1.0 | 22.8 2.8 | 1.8 1.3 | 7.1 3.5 | 80.7 0.7 |
| AP | DP | AP cost | |||
|---|---|---|---|---|---|
| ERM | FairSplit | ERM | FairSplit | ||
| 5 | 97.5 0.0 | 96.6 0.3 | 4.0 0.2 | 0.7 0.5 | 0.9 |
| 15 | 97.5 0.0 | 96.4 0.2 | 14.4 0.5 | 6.6 0.7 | 1.1 |
| 25 | 97.6 0.1 | 95.3 0.3 | 24.7 0.3 | 12.6 1.1 | 2.3 |
| 35 | 97.8 0.1 | 93.9 0.3 | 35.4 0.3 | 17.4 1.6 | 3.9 |
| 45 | 98.0 0.1 | 91.3 0.4 | 45.7 0.3 | 20.3 1.9 | 6.7 |
| Variant | AP/F1 | DP | ABCC | MCDP | EOpp | EOdd | |
| CelebA-A | |||||||
| ERM | 84.5 0.4 | 52.8 0.8 | 35.9 0.8 | 53.4 0.8 | 36.8 1.5 | 75.0 2.1 | 512 |
| No Sensitive Space | 80.7 0.7 | 26.6 1.4 | 16.1 1.0 | 26.8 1.0 | 5.5 0.9 | 18.4 2.8 | 512 |
| Unregularized ( ) | 80.1 0.8 | 22.2 2.4 | 12.4 1.7 | 22.8 1.6 | 1.9 0.9 | 9.1 2.4 | 391 |
| Unregularized | 79.9 1.2 | 20.1 2.7 | 10.7 1.8 | 21.6 2.0 | 2.4 1.3 | 8.1 2.5 | 366 |
| Unregularized | 80.9 0.6 | 21.4 1.8 | 11.2 1.0 | 22.4 1.2 | 1.4 2.2 | 6.8 2.8 | 371 |
| AP | DP | ABCC | |
| ERM | 84.5 0.4 | 52.8 0.8 | 35.9 0.8 |
| Kernel family ( ) | |||
| Gaussian RBF | 80.4 1.1 | 18.3 1.1 | 0 9.4 1.3 |
| Matérn | 80.5 1.5 | 18.6 2.9 | 10.0 2.1 |
| Laplacian | 78.1 2.5 | 35.4 6.6 | 16.4 4.2 |
| Gaussian RBF bandwidth | |||
| Method | Adult (s) | vs. ERM | CelebA-A (s) | vs. ERM |
|---|---|---|---|---|
| ERM | 11.4 | 1.00 | 27.7 | 1.00 |
| AdvDebias | 10.6 | 0.93 | 28.6 | 1.03 |
| FairMixup | 12.4 | 1.09 | 35.8 | 1.29 |
| DRAlign | 13.8 | 1.21 | 48.6 | 1.76 |
| HSIC | 11.9 | 1.05 | 28.4 | 1.03 |
| DiffMCDP | 16.3 | 1.43 | 28.8 | 1.04 |
| Condition | AP | DP | ABCC |
|---|---|---|---|
| ERM | 84.5 0.4 | 52.8 0.8 | 35.9 0.8 |
| FairSplit (clean) | 80.4 1.1 | 18.3 1.1 | 0 9.4 1.3 |
| Noisy 10% | 82.8 0.7 | 28.3 2.6 | 16.2 1.5 |
| Noisy 30% | 85.5 0.2 | 53.1 0.9 | 31.5 0.9 |
| Noisy 50% | 85.6 0.3 | 54.0 0.4 | 32.2 0.6 |
| Missing 10% | 81.0 0.9 | 21.8 1.9 | 11.6 1.2 |
Group Fairness
Group fairness measures and reduces disparities in how algorithms predict, rank, allocate resources, and make decisions for different groups.
See all 142 papers